Üniversitede kitap almayan öğrencinin notu düşürülebilir mi?

Necmettin Erbakan Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu hazırlık programında okuyan bir öğrenci, derste kullanılan yabancı dil ders kitabının fiilen zorunlu satın alma haline getirildiğini iddia ederek Kamu Denetçiliği Kurumuna (KDK) başvurdu. Başvurana göre kitabı satın almayan öğrenciler, ödevlerini online olarak tamamlayamıyor; bu da yıl sonu notlarının 100 puan yerine 85 puan üzerinden hesaplanmasına, yani doğrudan puan kaybına yol açıyordu. Başvuran, uygulamanın tamamen kaldırılmasını talep etti.

Üniversite iddiaları nasıl yanıtladı?

Üniversite yönetimi, hangi kitabın okutulacağına bir Materyal Komisyonunun karar verdiğini, fiyat ve içerik açısından öğrenciler için en uygun seçeneğin araştırıldığını savundu. Seçilen kitapların çevrim içi ödev bölümlerinin bulunduğunu, bu ödevlerden alınan puanın yüzde 70'inin tamamlama oranına, yüzde 30'unun ise doğruluk oranına göre hesaplandığını belirtti. Ayrıca yayınevinin kitapları taksitli ödeme imkânıyla sunduğunu, her yıl ortalama 25 ihtiyaç sahibi öğrenciye ücretsiz kitap gönderildiğini ve gerçekten imkânı olmayan hiçbir öğrencinin geri çevrilmediğini ifade etti.

KDK meseleyi eğitim hakkı çerçevesinde inceledi

KDK, konuyu Anayasa'nın eğitim hakkına ilişkin 42'nci maddesi, kanun önünde eşitlik ilkesini düzenleyen 10'uncu maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin eğitim hakkına dair hükümleri çerçevesinde değerlendirdi. Kurum, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına atıfla, eğitim hakkının sınırsız olmadığını ama hiçbir kısıtlamanın hakkın özünü zedeleyecek ölçüde ağır olamayacağını hatırlattı.

Fırsat eşitliği ihlal edildi

KDK'ya göre 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nda öğrencilerin belirli bir kitabı satın almaya mecbur bırakılabileceğine dair açık bir hüküm bulunmuyor. Üniversitelerin kitap önerme yetkisi olsa da, bunu satın alma zorunluluğuna dönüştürmesi kabul edilemez bulundu. Kurum, kitaba erişim imkânı öğrenciden öğrenciye farklılık gösterdiği için, çevrim içi ödevlerin notlandırmaya dahil edilmesinin kitabı alamayan öğrencileri dezavantajlı konuma düşürdüğünü ve bunun fırsat eşitsizliği yarattığını tespit etti.

Sonuç: Üniversiteye tavsiye kararı verildi

KDK, başvuruyu kabul ederek Necmettin Erbakan Üniversitesi Rektörlüğüne, kitap satın alma zorunluluğu aramaksızın söz konusu ders materyallerindeki uygulamaları notlandırma bileşeni olarak değerlendirmemesi yönünde tavsiyede bulundu. Karara göre üniversite, bu tavsiye üzerine alacağı önlemi 30 gün içinde KDK'ya bildirmek zorunda. İdare bu süre içinde bir işlem yapmazsa, başvuran için varsa kalan dava açma süresi işlemeye devam edecek ve konu yargıya taşınabilecek.

Kararın benzer durumlar için önemi

Bu karar, zorunlu hazırlık sınıfı uygulayan diğer üniversiteler için de emsal niteliği taşıyor: Ders materyaline erişimin öğrenciden öğrenciye değişebileceği durumlarda, bu materyale bağlı çevrim içi uygulamaların doğrudan not bileşeni haline getirilmesi eğitim hakkı ve fırsat eşitliği açısından sorunlu görülüyor.