YÖK'ten Uluslararası Doktora Öğrencilerine Yeni Proje

Yükseköğretim Kurulu, dünyanın dört bir yanındaki başarılı uluslararası doktora öğrencilerini Türk üniversitelerine kazandırmak için yeni bir proje hazırlığına başladı. YÖK Başkanı Erol Özvar, ODTÜ ev sahipliğinde düzenlenen Araştırma Üniversiteleri Toplantısı'nda yaptığı konuşmada, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın himayelerinde yürütülecek bu çalışmayla en yetenekli genç araştırmacıların ülkeye çekilmesinin hedeflendiğini açıkladı. Aynı toplantıda 2026 yılı araştırma üniversiteleri performans sıralaması da duyuruldu.

Dünyada doktora öğrencisi yarışı kızışıyor

Özvar, konuşmasında uluslararası doktora öğrencilerinin artık küresel bir rekabet konusu hâline geldiğine dikkat çekti. Çin'in İslam dünyası ve Afrika'dan gelen adaylara yüksek burs imkânları sunarak yetenek havuzunu büyüttüğünü, benzer bir yarışın Avrupa, Amerika, Avustralya ve Uzak Doğu'da da sürdüğünü belirtti. Türkiye'nin bu rekabette geri kalmaması gerektiğini vurgulayan Özvar, araştırma üniversitelerinden uluslararası alanda daha görünür ve cazip hâle gelmelerini istedi.

ADEP'in bir bölümü yabancı bilim insanlarına açılacak

Araştırma Üniversiteleri Destek Programı (ADEP), 2022'de hayata geçirildiğinden bu yana Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile YÖK arasındaki iş birliği protokolü çerçevesinde araştırma üniversitelerine performansa dayalı kaynak aktarıyor. Program ilk yılında 188 projeye 115,2 milyon lira destek sağlarken, 2026 yılında bu rakam 548 projeye ve 1,4 milyar liraya ulaştı; yani dört yılda proje sayısı yaklaşık üç, merkezi destek tutarı ise on iki kat büyüdü.

Özvar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile varılan mutabakatla ADEP kapsamındaki projelerin bir kısmının artık uluslararası bilim insanlarının katılımına açılacağını duyurdu. Üniversitelerden beklenti, başta Afrika, Türk dünyası, KKTC ve İslam dünyası olmak üzere farklı coğrafyalardaki kurumlarla ortak proje geliştirmeleri yönünde. Özvar bu konuda şunları söyledi: "Bu projelerde onların da iş birliği kapsamına alınmasını ve projelerin uluslararası iş birliğine dayalı olarak yürütülmesini üniversitelerimizden bekliyoruz. Bu bizim için önümüzdeki 1-2 yıl içerisinde belki en kritik işlerden bir tanesi olacaktır." Uluslararası iş birliğine dayalı araştırmaların, araştırma üniversitelerinin değerlendirilmesinde de daha fazla dikkate alınması planlanıyor.

Şu anda Türkiye'de 20'si devlet, 3'ü vakıf üniversitesi olmak üzere 23 kurum araştırma üniversitesi statüsünde bulunuyor; performansı istikrarlı şekilde yükselen 10 üniversite ise Aday İzleme Programı kapsamında ayrıca takip ediliyor.

Lisans öğrencisi için araştırma artık ikinci sınıftan başlıyor

Özvar, araştırma kapasitesinin yalnızca doktora öğrencileriyle sınırlı tutulmaması gerektiğini savundu. Başarılı lisans öğrencilerinin ikinci, üçüncü ve dördüncü sınıflarda bilimsel araştırma projelerine dâhil edilmesini istedi ve bu ölçütün araştırma üniversitelerinin değerlendirme sistemine yeni bir başlık olarak eklenebileceğini söyledi.

"Araştırma lisans sonrasında değil, ikinci sınıfta, üçüncü sınıfta en geç başlamak zorunda. Üniversitelerimizin bünyesinde kayıtlı, kaybedecek tek bir öğrencimiz yok. Her bir üniversitemiz, her rektörümüz üniversitesine kayıtlı her bir öğrenciyi kazanmak zorundadır" dedi. Öğrencilerin laboratuvar, saha çalışması ve iş yerlerinde daha fazla sorumluluk üstlenebilmesi için müfredatların gereksiz ders yükünden arındırılıp temel yetkinlikler etrafında sadeleştirilmesi, seçmeli ve disiplinler arası derslere daha fazla alan açılması gerektiğini de sözlerine ekledi.

2026 araştırma üniversiteleri sıralamasında zirve Koç'ta

Toplantının bir diğer gündem maddesi, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz tarafından açıklanan 2026 yılı araştırma üniversiteleri performans sıralamasıydı. 23 araştırma üniversitesi arasında ilk sıralar şöyle:

• 1. Koç Üniversitesi
• 2. Sabancı Üniversitesi
• 3. Orta Doğu Teknik Üniversitesi
• 4. İstanbul Teknik Üniversitesi
• 5. Yıldız Teknik Üniversitesi
• 6. Boğaziçi Üniversitesi
• 7. İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi
• 8. Ankara Üniversitesi
• 9. İstanbul Üniversitesi
• 10. Hacettepe Üniversitesi

Sıralamanın devamında İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa 11., Gazi Üniversitesi 12., Atatürk Üniversitesi 13., Erciyes Üniversitesi 14., İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü 15., Ege Üniversitesi 16., Sakarya Üniversitesi 17., Gebze Teknik Üniversitesi 18., Marmara Üniversitesi 19., Fırat Üniversitesi 20., Karadeniz Teknik Üniversitesi 21., Bursa Uludağ Üniversitesi 22. ve Çukurova Üniversitesi 23. sırada yer aldı.

Özvar, bu değerlendirmenin amacının yalnızca bir başarı listesi oluşturmak olmadığını, üniversitelerin güçlü ve gelişime açık yönlerini görüp araştırma politikalarını güvenilir verilerle şekillendirmelerine imkân tanıdığını belirtti.

Sektörden üniversiteye: 571 araştırmacı afiliye oldu

2547 sayılı Kanun'un ek 46. ve ek 34. maddeleri kapsamında, sanayide ve sektörde çalışan doktoralı araştırmacıların üniversitelere afiliye edilmesi çalışmaları da sürüyor. Özvar, bugün itibarıyla 571 ulusal ve uluslararası araştırmacının bu yolla üniversitelerle bağ kurduğunu açıkladı ve bunu "üniversite-sektör iş birliği bakımından çok kıymetli bir adım" olarak nitelendirdi.

Hedef: dünyanın ilk 100 üniversitesinde en az dört Türk kurumu

Özvar, önümüzdeki beş yıl içinde dünyanın ilk 100 üniversitesi arasına en az iki devlet ve iki vakıf üniversitesinin girmesini hedeflediklerini söyledi. Bunun yalnızca sıralamalarla değil, üniversitelerin ortaya koyacağı bilimsel çıktılar ve toplumsal sorunlara üreteceği çözümlerle mümkün olacağını vurguladı: "Üniversiteler sorun çözdükçe, toplumun problemlerine bilimsel çözümler, cevaplar oldukça dünya ölçeğinde başarılı bir hâle gelebilirler." Ayrıca Türkiye Stratejik Teknoloji İnsan Kaynağı Programı kapsamında araştırma üniversitelerine ayrılan 550 araştırma görevlisi kadrosu için başvuruların sürdüğünü hatırlattı.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanı İbrahim Şenel de son 20 yılda üniversitelerin yalnızca bilgi üreten kurumlar olmaktan çıkıp teknoloji geliştiren ve kalkınmaya doğrudan katkı sağlayan aktörlere dönüştüğünü, bu yöndeki desteğin artarak süreceğini söyledi. Toplantıda YÖK Başkan Vekili Prof. Dr. Naci Gündoğan, araştırma üniversitelerinin 2026 performansına ilişkin ayrıntılı bir sunum gerçekleştirdi.