Yüksek lisans tez sınavı başarısız olursa yeniden yapılabilir mi?

Başkent Üniversitesi'nde tezli yüksek lisans yapan bir öğrenci, tez konusu seçiminden tez sınavı değerlendirmesine kadar geçen süreçte danışmanı ve jüri üyelerinin kendisine yeterli ilgi ve özeni göstermediğini öne sürerek Kamu Denetçiliği Kurumu'na (KDK) başvurdu. Öğrenci, tez sınavının yeni bir danışman ve yeni bir jüri ile tekrarlanmasını istedi. KDK dosyayı inceledi ve kısmen ret, kısmen kabul yönünde bir karar verdi.

Sorun neydi? Öğrenci ne yaşadı?

Öğrenci, ders dönemini başarıyla tamamladıktan sonra tez aşamasına geçti. Ancak süreç boyunca yaşanan bazı aksaklıklardan şikayetçi oldu: tez konusu belirlenirken kendi önerisinin danışman tarafından değiştirildiğini, düzeltilmiş tezini teslim ettikten sonra ikinci savunmada da başarısız sayıldığını ve bu sürecin adil yürütülmediğini düşünüyordu. Bu nedenle tez sınavının tamamen yeni bir danışman ve yeni bir jüri heyetiyle baştan yapılmasını talep etti.

Üniversite kendini nasıl savundu?

Başkent Üniversitesi Rektörlüğü, sürecin adım adım mevzuata uygun işlediğini savundu. Buna göre: tez konusu, danışmanın öğrencinin eğilimlerini dikkate alarak yaptığı yönlendirmeyle ortaklaşa belirlenmişti. Öğrenci tezini teslim ettiğinde danışman, konunun hukuktan çok iktisat alanına kaydığını, literatür taramasının eksik olduğunu belirterek bu eksiklikleri savunmadan önce öğrenciye bildirmişti. İlk tez savunmasında öğrenci başarısız bulunduktan sonra, yönetmeliğe uygun şekilde düzeltme için süre tanındı. Üniversite ayrıca, öğrencinin teslim ettiği tezde intihal oranının izin verilenin çok üzerinde (%37) çıktığını, tezin ancak dört kez düzeltildikten sonra savunmaya alınabildiğini belirtti. İkinci savunmada da öğrenci, sorulara yeterli cevap verememesi, eksik literatür taraması ve tespit edilen intihal nedeniyle oybirliğiyle başarısız bulundu.

KDK süreci nasıl değerlendirdi?

KDK, önce Anayasa'nın üniversitelere tanıdığı bilimsel özerklik ilkesine dikkat çekti. Buna göre üniversiteler; akademik takvim, sınav süreçleri, jüri oluşturma gibi konularda kendi iç işleyişlerinde bağımsız karar verme yetkisine sahip. Kurum, dosyadaki bilgi ve belgeleri incelediğinde, üniversitenin tüm aşamaları -tez konusu belirleme, düzeltme süresi verme, ikinci savunmayı yapma- kendi yönetmeliğine uygun şekilde yürüttüğünü tespit etti. Jüri üyelerinin kararlarının objektiflikten uzaklaştığına dair de herhangi bir somut bulgu ortaya çıkmadı.

Ancak KDK, sürecin bazı noktalarında eksiklik de gördü. Özellikle danışman ile öğrenci arasındaki geri bildirimlerin -ilk savunmadan sonra yapılan eleştiri ve tavsiyeler gibi- yazılı olarak değil sözlü şekilde iletildiğini, yüz yüze görüşme planlanmasına rağmen bunun iletişim kanallarının doğru kullanılmaması nedeniyle gerçekleşmediğini tespit etti. Kurum, bunun sürecin sağlıklı yürümesini zorlaştırdığını değerlendirdi.

Sonuçta ne karar verildi?

KDK, başvuruyu kısmen kabul kısmen ret şeklinde sonuçlandırdı. Öğrencinin tez sınavının yeni danışman ve jüriyle tekrarlanması talebi reddedildi; çünkü üniversitenin işlemlerinde hukuka aykırılık tespit edilmedi. Buna karşılık KDK, tez yazım ve değerlendirme süreçlerinde danışmanlarla öğrenciler arasındaki iletişimin daha özenli ve yazılı şekilde yürütülmesi yönünde Başkent Üniversitesi Rektörlüğü'ne tavsiyede bulundu. Üniversitenin bu tavsiye üzerine yapacağı işlemi 30 gün içinde KDK'ya bildirmesi gerekiyor.

Bu karar benzer durumdaki öğrenciler için ne anlama geliyor?

Karar, tez danışmanlığı ve jüri süreçlerinin üniversitelerin akademik özerkliği kapsamında değerlendirildiğini, bu nedenle salt "yeterli ilgi gösterilmedi" iddiasının tek başına sınavın iptali için yeterli olmadığını gösteriyor. Öte yandan, danışman-öğrenci iletişiminin yazılı belgelerle desteklenmesinin hem öğrencinin hem idarenin yararına olacağı da vurgulanmış oldu. Benzer bir süreçte olan öğrenciler, üniversitenin kendi yönetmeliğine uyup uymadığını netleştirmek ve iletişimi mümkün olduğunca yazılı hale getirmek konusunda dikkatli olabilir.