Tezde ilgili araştırmalar bölümü, yüksek lisans ve doktora tezlerinde mutlaka yer alması gereken kritik bir kısımdır ve pek çok öğrenci bu bölümü nasıl yapılandıracağı konusunda zorlanmaktadır. Çözüm: Yurt içi ve yurt dışı çalışmaları kronolojik sırayla özetleyerek, araştırmanızla olan benzerliklerini vurgulayan bir paragraf akışı oluşturmak. Bu rehberde adım adım göstereceğiz.
YÖK tez yazım standartlarına göre ilgili araştırmalar bölümü, kuramsal çerçevenin devamı niteliğinde olmalı ve tezin bağlandığı literatürü sistematik biçimde ortaya koymalıdır. Tez danışmanlarının büyük çoğunluğu bu bölümün eksik ya da dağınık yazılmasını en yaygın tez hataları arasında saymaktadır.
İlgili araştırmalar bölümü, tezinizin konusuyla örtüşen daha önce yapılmış çalışmaları özetleyerek araştırmanızın bu birikime nasıl katkı sağladığını gösterdiğiniz kısımdır. Bu bölüm, tezin kuramsal çerçevesinin hemen ardından gelir ve okuyucuya "Bu konuda ne biliniyordu, araştırma boşluğu neredeydi?" sorusunu cevaplar. Kuramsal çerçeveyi tamamladıktan sonra ilgili araştırmalara geçmek, tezinizin teorik altyapısını sağlamlaştırır.
İlgili araştırmalar bölümü yalnızca çalışmaları listelemek için değil, araştırmanızla olan benzerliğini ve farklılığını ortaya koymak için yazılır. Bu bölümü doğru yazan bir öğrenci, tezinin neden yapıldığını ve neden özgün olduğunu kanıtlamış olur. İlgili araştırmalar bölümü, tezde özgünlüğü ispatlayan en kritik yapı taşlarından biridir.
Bu bölümü iki farklı şekilde düzenleyebilirsiniz. Birinci seçenek, yurt içi ve yurt dışı ayrımı yapmadan tek başlık altında toplamaktır. İkinci ve daha yaygın seçenek ise bölümü yurt içi çalışmalar ve yurt dışı çalışmalar olmak üzere iki alt başlığa ayırmaktır.
Tezinizde yalnızca Türkiye'de yapılmış çalışmalara yer verecekseniz ya da yurt içi ve yurt dışı ayrımı yapmak anlamlı değilse, "2.7 İlgili Araştırmalar" gibi tek bir başlık kullanabilirsiniz. Bu başlığın altına bir giriş paragrafı yazarak çalışmaların kronolojik sıralamayla özetini sunabilirsiniz.
Bu yapı daha çok eğitim bilimleri, sosyal bilimler ve psikoloji gibi alanlarda tercih edilir. Örneğin kuramsal çerçeve "Bölüm 2" altındaysa ilgili araştırmalar şu şekilde numaralandırılabilir:
Tezinizde yalnızca yurt içi ya da yalnızca yurt dışı çalışmalara yer veriyorsanız bu ayrımı yapmak zorunda değilsiniz; tek bir başlık yeterlidir. Hangi yapıyı seçeceğiniz danışmanınızın tercihlerine ve enstitünüzün kılavuzuna göre şekillenir.
Her ilgili araştırmalar alt bölümü, kısa bir giriş paragrafıyla başlamalıdır. Bu paragraf okuyucuya "Burada ne anlatacaksın?" sorusunu cevaplar. Tipik bir giriş paragrafı şu unsurları içerir: hangi konuda çalışmaların özetleneceği, bu çalışmaların hangi alanlara, amaçlara ya da örneklem gruplarına yayıldığı ve neden bu araştırmanızla ilişkili oldukları.
Örnek giriş paragrafı: "Bu bölümde etik değerler ile ilgili bazı yurt içi çalışmalara yer verilmiştir. Bu araştırmalar farklı alanlarda, farklı amaçlarla ve farklı yaş gruplarına uygulanmıştır; mevcut araştırmayla benzerlik göstermeleri nedeniyle kısaca özetlenmiştir."
Bu tür bir giriş cümlesi hem bölümün amacını netleştirir hem de akademik ton açısından uygun bir başlangıç sağlar. Literatür özetini hikâye gibi kurma konusundaki rehberimiz bu açıdan tamamlayıcı bir kaynak olacaktır.
İlgili araştırmalar bölümündeki en kritik teknik kural kronolojik sıralamadır. Çalışmalar en yakın tarihten en uzak tarihe doğru sıralanmalıdır; yani en yeni araştırma en başa gelir. Aşağıdaki örnek sıralamayı inceleyebilirsiniz:
Aynı yılda yapılmış birden fazla çalışma varsa yazarın soyadına göre alfabetik sıralama yapabilirsiniz. Bu sıralama kuralı, ilgili araştırmalar bölümünün en temel biçimsel gereksinimlerinden biridir ve tez danışmanlarının sıklıkla kontrol ettiği bir ayrıntıdır.
Her çalışmayı tek bir paragrafla özetlemeniz yeterlidir. Bu paragraf şu bilgileri içermelidir: araştırmacının adı ve yılı, araştırmanın amacı, örneklem grubu ya da kapsam, kullanılan yöntem (varsa) ve temel bulgular. Son olarak bu çalışmanın sizin araştırmanızla hangi açıdan benzerlik ya da farklılık gösterdiğini bir cümleyle belirtmek akademik güvenilirliği artırır.
Örnek özet paragrafı: "Arslan (2018), ortaokul öğrencilerinin etik değer algılarını ölçmek amacıyla 350 öğrenci üzerinde anket uygulaması gerçekleştirmiştir. Araştırma bulguları, değer eğitiminin aile katılımıyla desteklenmesi gerektiğine işaret etmektedir. Bu çalışma, örneklem grubu ve ölçüm yöntemi açısından mevcut araştırmayla benzerlik taşımaktadır."
Tezde atıf biçimine dikkat etmek bu aşamada son derece önemlidir. Atıf nasıl yapılır rehberimizden metin içi atıf formatı konusunda ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.
| Tez Türü | Önerilen Çalışma Sayısı | Açıklama |
|---|---|---|
| Lisans bitirme ödevi | 5-10 çalışma | Temel kaynaklara odaklanın |
| Yüksek lisans tezi | 15-30 çalışma | Yurt içi ve yurt dışı dengeli olmalı |
| Doktora tezi | 30+ çalışma | Kapsamlı ve sistematik tarama beklenir |
Bu sayılar kesin kurallar değildir; tezinizin alanına, kapsamına ve danışmanınızın beklentilerine göre farklılık gösterebilir. Ancak genel eğilim olarak yüksek lisans tezlerinde en az 15 çalışmaya yer verilmesi akademik yeterliliği gösterir.
İlgili araştırmalar için öncelikle hakemli dergilerde yayımlanmış makalelere, ulusal ve uluslararası tezlere ve kongre bildirilerine başvurulmalıdır. YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Scholar, EBSCO ve TÜBİTAK ULAKBİM bu tarama için sıkça kullanılan veritabanlarıdır. Popüler haber kaynakları, ansiklopedi maddeleri ve yazarı belirsiz internet sayfaları akademik çalışmalar yerine geçemez. Tez giriş bölümü ile ilgili araştırmalar arasında tutarlı bir literatür seçimi yapmak, tezin bütünlüğünü güçlendirir.
Bu sorunun kesin bir cevabı yoktur; çalışma sayısına ve özet uzunluğuna göre değişir. Yüksek lisans tezlerinde genellikle 5-15 sayfa arasında bir hacim beklenir. Her çalışma için yazılan paragrafın 100-150 kelime arasında olması makul bir uzunluktur.
Hayır, zorunlu değildir. Tezinizde yalnızca Türkiye'de yapılmış çalışmalara yer verecekseniz tek bir "İlgili Araştırmalar" başlığı kullanabilirsiniz. Bölümü nasıl yapılandıracağınız danışmanınızın tercihlerine ve bağlı olduğunuz enstitünün kılavuzuna göre değişebilir.
İlgili araştırmalar bölümünde doğrudan alıntıdan kaçınmanız önerilir. Bunun yerine parafraz yöntemiyle kısa özetler yazın. Çok sayıda doğrudan alıntı içeren bölümler Turnitin benzerlik oranını artırabilir ve akademik özgünlük açısından sorun yaratabilir.
Literatür taraması, bir konudaki tüm mevcut çalışmaları sistematik biçimde inceleme sürecinin adıdır. İlgili araştırmalar bölümü ise bu taramanın teze yansıyan ürünüdür; konu ile doğrudan ilişkili çalışmaların özetlendiği yerdir. Kısacası literatür taraması bir süreç, ilgili araştırmalar ise bu sürecin somut çıktısıdır.
Aynı yıla ait çalışmalarda yazarın soyadına göre alfabetik sıralama yapılması yaygın uygulamadır. Örneğin 2019 yılına ait Arslan ve Duyar çalışmalarından Arslan önce gelir. Bağlı olduğunuz enstitünün APA ya da başka bir atıf stilini benimseyen kılavuzunu kontrol etmeniz önerilir.
---
Tezinizin formatlamasını profesyonellere bırakın: AkademikTR olarak tez yazmıyor; tezinizi bağlı olduğunuz enstitünün kurallarına göre %100 garantiyle tez düzenliyoruz. Sayfa düzeni, atıf formatı, tablo/şekil numaralandırması ve tüm biçimsel gereksinimler eksiksiz karşılanır.
Bu rehber, Şubat 2026 itibarıyla güncel bilgileri yansıtmaktadır. YÖK ve üniversite kılavuzları değişkenlik gösterebileceğinden, danışmanınızla kontrol etmeniz önerilir.
Ayrıca, akademik kariyer sürecinizde ihtiyaç duyabileceğiniz güncel bilgileri, pratik ipuçlarını ve sektör gelişmelerini Instagram hesabımızdan düzenli olarak paylaşıyoruz. Araştırma metodolojileri, yayın süreçleri, akademik fırsatlar ve kariyer rehberliği konularında uzman görüşleri ve faydalı içerikler için bizi takip edebilirsiniz. https://instagram.com/akademiktrofficial
Tez düzenleme, akademik çeviri, veri analizi ve diğer hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi almak için iletişime geçin!